Dược động học là gì? Thông tin về dược động học chi tiết

Dược động học là gì? Thuật ngữ “dược động học” có tên tiếng Anh là pharmacokinetics (viết tắt là PK) bắt nguồn từ pharmakon ( nghĩa là dược) và kinetikos (nghĩa là động). Có thể hiểu là, dược động học thực chất là việc nghiên cứu sự di chuyển, chuyển hóa của thuốc trong cơ thể. 

Dược động học là gì? 

Dược động học là lĩnh vực nghiên cứu các quá trình xoay quanh đến hành trình của thuốc trong cơ thể. Nói cách khác, đây là những tác động, biến đổi của cơ thể đối với thuốc trong quá trình thuốc đi vào, ở trong và đi ra khỏi cơ thể.

Điều này chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các yếu tố liên quan đến người bệnh và đặc tính hóa học của thuốc. 

Quá trình thuốc đi vào cơ thể chi tiết 

Nếu bạn đã nắm được dược động học là gì, tiếp theo, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu quá trình thuốc đi vào và ra khỏi cơ thể nhé. Có thể chia quá trình này thành 5 giai đoạn chính như sau: 

• Hấp thụ: Bắt đầu tính từ điểm tiếp xúc ban đầu với cơ thể, thường là đường tiêu hóa hoặc da. Một số yếu tố như dạng bào chế, tốc độ hấp thụ, tương tác của thuốc sẽ ảnh hưởng đến quá trình này. 
• Sinh khả dụng: Sau khi được hấp thụ, lượng thuốc hoạt động sẽ được đánh giá qua sinh khả dụng. Nói cách khác là phần trăm hoặc tỷ lệ liều lượng đã được cơ thể hấp thụ, thường sẽ phân tích thông qua máu hoặc nước tiểu. 
• Phân phối: Sau khi cơ thể hấp thụ, thuốc sẽ được phân phối khắp cơ thể qua hệ thống tuần hoàn máu. Chỉ số dược động học lúc này sẽ chịu ảnh hưởng của một số yếu tố như kích thước phân tử thuốc, tính tan trong nước, chất béo,… 
• Chuyển hóa: Quá trình chuyển hóa diễn ra chủ yếu tại gan với sự tham gia của hệ thống enzym để tạo các dạng chất khác như oxy hóa, giảm kích thước phân tử, thủy phân, liên hợp, cô đặc,… 
• Thải trừ: Sau quá trình chuyển hóa, dược chất và các chất dư thừa sẽ được thải trừ ra khỏi cơ thể qua các cơ quan như thận, gan, tuyến mồ hôi,… 

>>>Xem thêm: Xét tuyển ngành điều dưỡng khối C00 được không? 

2 yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số dược động học là gì? 

Quá trình tác động của thuốc trong cơ thể là một vấn đề phức tạp và phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Trong đó có 2 yếu tố then chốt nhất là đặc tính của thuốc và đặc điểm của cơ thể bệnh nhân. 

Yếu tố liên quan đến cơ thể người dùng thuốc

Các yếu tố liên quan đến cơ thể người bệnh ảnh hưởng đến chỉ số dược động học là gì? Đó là chức năng thận, khả năng hấp thụ của cơ thể, khả năng bài tiết thông da.

Bên cạnh đó, còn một số yếu tố khác như độ tuổi, giới tính, đặc điểm di truyền và các vấn đề sức khỏe như béo phì, suy thận,… đều có thể tác động đáng kể đến chỉ số dược động học. 

Trong đó, một số yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số này hoàn toàn có thể dự đoán trước được. Thế nhưng, một số yếu tố khác lại không thể cụ thể, khó đưa ra dự đoán trước và sẽ phụ thuộc vào đặc điểm của từng người bệnh. 

Vì thế, việc theo dõi chặt chẽ phản ứng của cơ thể và điều chỉnh liều lượng phù hợp với từng bệnh nhân là vô cùng cần thiết. Để có thể đảm bảo quá trình điều trị đạt kết quả tối ưu nhất. 

Yếu tố hóa học của thuốc 

Yếu tố hóa học ảnh hưởng đến chỉ số dược động học là gì? Đặc tính hóa học của thuốc được xác định bởi một số tính chất của: 

• Dạng liều dùng
• Dạng bào chế
• Công thức của thuốc
• Phạm vi điều trị
• Thời gian điều trị
• Sự tương thích của các thành phần trong công thức thuốc

Các đặc tính này có ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình hấp thu, phân bố, chuyển hóa, bài tiết thuốc trong cơ thể con người. 

Ứng dụng của dược động học là gì trong lĩnh vực y học? 

Các thông số Dược động học ứng dụng rất nhiều trong lĩnh vực y học. Cụ thể: 

• Xác định liều lượng thuốc điều trị phù hợp: Liều lượng thuốc sẽ được điều chỉnh dựa trên thông số dược động học. Ngoài ra, bác sĩ cũng đánh giá được tính trạng của một số cơ quan quan trọng trong cơ thể như gan, thận, và đưa ra phương án điều trị cho một số nhóm đối tượng đặc biệt. 
• Dự đoán và ngăn ngừa kháng thuốc: Các tác dụng phụ của thuốc, rủi ro kháng thuốc, phản ứng của cơ thể với thuốc được hạn chế tối đa qua thông số PK. 
• Ứng dụng trong tài liệu nghiên cứu và phát triển thuốc: Chỉ số dược động học đóng vai trò to lớn để nhà nghiên cứu đưa ra tinh chỉnh cho thuốc. Nhờ vậy, các loại thuốc mới sẽ ngày càng tối ưu và có thể chữa trị được nhiều loại bệnh hơn. 

Lời kết

Hy vọng qua bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về dược động học là gì và vai trò, ứng dụng của chỉ số này trong lĩnh vực y tế. Nếu bạn quan tâm đến y dược và sức khỏe, hãy theo dõi Hội điều dưỡng để đọc thêm nhiều kiến thức hữu ích nhé.